---
title: "Automaat"
url: https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/automaat/
description: "Rijbewijs halen op een automaat: met code 78 mag je alleen in een automaat rijden. Zo stap je later over op een schakelauto, volgens het CBR."
type: "Pagina"
language: nl-NL
site: "Theorie Rijbewijs"
publisher: "Permis Online SRL"
modified: 2026-11-03T14:15:58Z
---

# Automaat

> Rijbewijs halen op een automaat: met code 78 mag je alleen in een automaat rijden. Zo stap je later over op een schakelauto, volgens het CBR.

[Theorie Rijbewijs](https://theorie-rijbewijs.nl/) [Rijbewijs halen](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/) Rijbewijs halen op een automaat

Automaat en schakel

## Rijbewijs halen op een automaat

Doe je je praktijkexamen in een automaat, dan krijg je code 78 op je rijbewijs en mag je alleen in een automaat rijden. Heb je code 78 en wil je later toch een schakelauto besturen, dan doe je opnieuw een praktijkexamen, maar geen nieuw theorie-examen. Theorie Rijbewijs is geen website van het CBR of van je gemeente.

Laatst bijgewerkt op 3 november 2026.

Officiële pagina

- Het CBR beschrijft [de overstap van automaat naar schakelrijbewijs](https://www.cbr.nl/nl/veelgestelde-vragen/ik-heb-een-rijbewijs-voor-een-automaat.-hoe-krijg-ik-een-schakelrijbewijs).
- De code legt het CBR uit op [Wat betekent code 78?](https://www.cbr.nl/nl/veelgestelde-vragen/wat-betekent-code-78)

Kijk daar na wat voor jouw rijbewijs geldt.

Op deze pagina staan de stappen volgens het CBR. Prijzen, aantallen lessen en rijscholen voor automaatlessen noemen we niet, want op de pagina's van het CBR over rijlessen en kosten staan daar geen cijfers over.

## Het korte antwoord

Met code 78 op je rijbewijs mag je **alleen in een automaat** rijden. Je krijgt die code als je zelf hebt gekozen om je praktijkexamen te doen in een auto of motor met een automatisch schakelsysteem.

Heb je code 78 en wil je later naar een schakelauto, dan:

1. vul je een **nieuwe Gezondheidsverklaring** in;
2. doe je praktijkexamen met een **schakelvoertuig**;
3. vraag je bij je gemeente een nieuw rijbewijs aan als je slaagt.

Een nieuw theorie-examen hoef je niet te doen.

In één zin

Code 78 betekent: alleen automaat. Wie schakel wil, doet **opnieuw praktijkexamen**, met een nieuwe Gezondheidsverklaring vooraf en een nieuw rijbewijs achteraf.

## Wat betekent code 78?

Code 78 beperkt je rijbewijs **tot automaten**. De code komt op je rijbewijs omdat je zelf hebt gekozen voor een praktijkexamen in een voertuig met automatisch schakelsysteem. De keuze maak je dus **vóór je examen**: wie in een automaat afrijdt, krijgt de code.

## Code 78 of code 10.02?

Een automaatrijbewijs kan twee verschillende codes hebben: **78 of 10.02**. Op je rijbewijs staat welke jij hebt, want de weg naar een schakelrijbewijs is niet voor beide hetzelfde.

| Code | Hoe krijg je hem | Naar een schakelrijbewijs |
| --- | --- | --- |
| 78 | Je deed je praktijkexamen met een automaatvoertuig | Nieuwe Gezondheidsverklaring, praktijkexamen met een schakelvoertuig, nieuw rijbewijs bij de gemeente |
| 10.02 | Door je medische situatie | Nieuwe Gezondheidsverklaring, het CBR beoordeelt je situatie opnieuw; daarna verschilt het per situatie |

Code 78 krijg je als je je praktijkexamen deed met een automaatvoertuig. Code 10.02 krijg je door je **medische situatie**.

## Van automaat (code 78) naar schakel: de stappen

Het zijn vier stappen, in deze volgorde:

1. Vul een **nieuwe Gezondheidsverklaring** in. Het CBR beoordeelt dan of je medisch geschikt bent voor een voertuig met handschakeling. Hoe de Gezondheidsverklaring werkt, lees je op [Gezondheidsverklaring voor je rijbewijs: aanvragen en kosten](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/gezondheidsverklaring/).
2. Keurt het CBR je medisch goed, dan doe je je **praktijkexamen in een schakelvoertuig**. Hoe dat examen verloopt, staat op [Praktijkexamen auto: zo verloopt het](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/praktijkexamen/), en hoe je het reserveert op [Praktijkexamen aanvragen bij het CBR](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/praktijkexamen-aanvragen/).
3. Zak je voor dat examen, dan verandert er niets aan je automaatrijbewijs: het blijft geldig. Over opnieuw afrijden lees je op [Herexamen praktijk: opnieuw afrijden na een mislukt examen](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/herexamen/).
4. Slaag je, dan vraag je bij je gemeente een **nieuw rijbewijs** aan. Hoe dat aanvragen gaat, staat op [Rijbewijs aanvragen: na je examen of met spoed](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/rijbewijs-aanvragen/).

Let op: wacht op je nieuwe rijbewijs

Pas als je dat in handen hebt, mag je een **schakelvoertuig** besturen.

## Moet je opnieuw theorie-examen doen?

**Nee.** Een nieuw theorie-examen is niet nodig: op de dag van het praktijkexamen laat je je **automaatrijbewijs** aan de examinator zien.

Volgens het Reglement rijbewijzen mag je voor het praktijkexamen B een rijbewijs B laten zien dat alleen voor automaten geldt, in plaats van een geslaagd theorie-examen.

## Wat laat je zien bij het praktijkexamen?

- Een **Nederlands autorijbewijs B** met code 78. Het mag al verlopen zijn.
- Of een geldig **rijbewijs B uit de EU, de EER of Zwitserland** met code 78, samen met een geldig identiteitsbewijs.

## Heb je code 10.02?

Wil je met code 10.02 naar een schakelrijbewijs? Dan vul je ook een **nieuwe Gezondheidsverklaring** in, en het CBR beoordeelt je medische situatie opnieuw.

Daarna hangt het van je situatie af wat je moet doen. Het CBR beschrijft **elk geval apart**, dus lees de officiële pagina hierboven.

## Aanhangwagen en motor

- Staat code 78 op je autorijbewijs B? Dan kun je het examen voor een **aanhangwagen (BE)** in een schakelauto afleggen. Als je slaagt, staan B en BE op je nieuwe rijbewijs, **zonder code 78**.
- Doe je een examen op een **motor** met handschakeling en slaag je, dan staat er geen automaatcode meer op je motorrijbewijs. Je autorijbewijs houdt code 78.

## Wat kost het, en hoeveel lessen heb je nodig?

Voor het praktijkexamen noemt de tarievenlijst van het CBR **€ 143,50 in 2026** voor de personenauto (B). Een aparte regel voor het examen in een automaat staat er niet in. Of het bedrag voor beide gelijk is, kunnen we dus niet zeggen.

Wat een rijles in een automaat kost, hoeveel lessen je nodig hebt en hoe vaak mensen in een automaat slagen, staat **niet op de pagina's van het CBR** over rijlessen en kosten. Daarom noemen we geen bedragen, aantallen of rijscholen voor automaatlessen.

Wat het CBR over lessen in het algemeen schrijft, lees je op [Rijlessen: wat kosten ze en hoe kies je een rijschool?](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/rijlessen/) en [Hoeveel rijlessen heb je gemiddeld nodig?](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/aantal-rijlessen/) Die cijfers gaan **niet specifiek over de automaat**.

Wat het hele rijbewijs kost, staat op [Wat kost het rijbewijs halen?](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/kosten/)

## Veelgestelde vragen

**Wat betekent code 78 op je rijbewijs?**

Met code 78 mag je alleen in een automaat rijden. Je krijgt de code als je zelf hebt gekozen om je praktijkexamen in een voertuig met automatisch schakelsysteem te doen.

**Wat zegt het Reglement rijbewijzen over de automaat?**

Het Reglement rijbewijzen zegt het met andere woorden: je rijbewijs geldt alleen voor automaten als je je praktijkexamen in een motorrijtuig met automatische schakeling hebt gedaan. Het reglement spreekt dus over het examen en niet over het getal 78. Het getal komt van het CBR.

In dat reglement is een motorrijtuig met automatische schakeling een voertuig zonder handschakeling, ook als het een schakelaar of een hendel heeft.

**Mag je met een automaatrijbewijs in een schakelauto rijden?**

Nee, met code 78 mag je alleen in een automaat rijden. Wil je dan schakelen, dan doe je praktijkexamen in een schakelvoertuig en vraag je als je slaagt bij je gemeente een nieuw rijbewijs aan.

**Hoe stap je van automaat over op schakel?**

Heb je code 78? Dan vul je een nieuwe Gezondheidsverklaring in en, als het CBR je goedkeurt, doe je praktijkexamen in een schakelvoertuig. Slaag je, dan vraag je bij je gemeente een nieuw rijbewijs aan. Zak je, dan verandert er niets aan je automaatrijbewijs.

**Moet je opnieuw theorie-examen doen als je overstapt?**

Nee, een nieuw theorie-examen is niet nodig. Op de dag van het praktijkexamen laat je je automaatrijbewijs aan de examinator zien.

**Wat is het verschil tussen code 78 en code 10.02?**

Code 78 krijg je als je je praktijkexamen in een automaat deed. Voor code 10.02 is je medische situatie de reden. Wil je met code 10.02 naar een schakelrijbewijs, dan vul je een nieuwe Gezondheidsverklaring in en beoordeelt het CBR je medische situatie opnieuw.

**Wat als je al een schakelrijbewijs had voordat je de code kreeg?**

Had je al een schakelrijbewijs voordat je code 10.02 kreeg? Dan hoef je geen examen te doen en kun je meteen een schakelrijbewijs aanvragen bij de gemeente.

**Wat kost rijles in een automaat?**

Op de pagina's van het CBR over rijlessen en kosten staat daar geen bedrag voor, dus we noemen er geen. Vraag het rijscholen zelf, en gebruik de vragen op [Rijlessen: wat kosten ze en hoe kies je een rijschool?](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/rijlessen/)

## Bronnen

- [CBR: van automaat naar schakelrijbewijs](https://www.cbr.nl/nl/veelgestelde-vragen/ik-heb-een-rijbewijs-voor-een-automaat.-hoe-krijg-ik-een-schakelrijbewijs)
- [CBR: wat betekent code 78?](https://www.cbr.nl/nl/veelgestelde-vragen/wat-betekent-code-78)
- [CBR: tarieven 2026](https://www.cbr.nl/nl/service/nl/artikel/tarieven-2026)
- [Reglement rijbewijzen, versie van 1 oktober 2026](https://wetten.overheid.nl/BWBR0008074/2026-10-01/0)

## Genoemde bronnen

- [Reglement rijbewijzen, versie van 1 oktober 2026](https://wetten.overheid.nl/BWBR0008074/2026-10-01/0)
- [CBR: tarieven 2026](https://www.cbr.nl/nl/service/nl/artikel/tarieven-2026)
- [CBR: van automaat naar schakelrijbewijs](https://www.cbr.nl/nl/veelgestelde-vragen/ik-heb-een-rijbewijs-voor-een-automaat.-hoe-krijg-ik-een-schakelrijbewijs)
- [CBR: wat betekent code 78?](https://www.cbr.nl/nl/veelgestelde-vragen/wat-betekent-code-78)

---

Bron: [Automaat · Theorie Rijbewijs](https://theorie-rijbewijs.nl/rijbewijs-halen/automaat/). Uitgegeven door Permis Online SRL. De officiële regels staan in de aangehaalde teksten; de uitleg is die van Theorie Rijbewijs.